طرق شناسائى جامعه اى كه امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام در آن حكومت كرده است 95 3 . شناخت عامل الهى بروز زمينهء سعادت در مسير حيات معقول كه پيامبر اعظم اسلام بود و آشنائى با اين رسول ربانى با توصيفات امير المؤمنين على عليه السلام 106 4 . رسالت عظماى پيامبر اسلام ، شخصيتهائى را در مسير وصول به عظمت كمال قرار داد 109 آيا بشريت از رسالت الهى آن چنان كه مىبايست بهره بردارى كرد 113 جوامع بشرى از طلوع اسلام تا كنون در ابعادى مختلف از رسالت اسلام برخوردار شده است 114 1 . زمينه براى بوجود آمدن مدينهء فاضله از هر دو بعد : معرفت و عمل ، كاملا آماده گشت 114 2 . پرورش يافتن انسانهايى نايل به رشد و كمال عالى انسانى با درجاتى مختلف 115 3 . گسترش عدالت در هر جامعه ايكه مسلمين بر آنها سيطره پيدا مىكردند 116 4 . كوشش و تكاپوى بسيار شديد براى ترويج علوم تحققى 116 5 . زمينهء نظام اقتصادى انسانها با عوامل توليد 116 6 . جريان نظم زندگى اجتماعى مسلمانان 122 - با اين حال شناخت مردم جامعه در بارهء شخصيت الهى پيامبر اكرم و عظمت اسلام مختلف بود . 124 - با نظر به اختلاف برداشت از شخصيت و سخنان پيامبر اكرم لازم بود كه گردانندگان جامعه اسلامى داناترين و با تقوىترين اشخاص را براى تفسير شخصيت و سخنان آن حضرت تعيين مىنمودند . 128 - تو هستى كه پيام رسالت مرا بعد از من به مردم ابلاغ خواهى كرد ، و توئى كه صداى مرا به آنان خواهى رساند و توئى كه بعد از من اختلافات آنان را توضيح و تبيين خواهى نمود . 134 - بدانجهت كه شخصيت پيامبر اسلام و مكتبى كه او آورده بود ، براى همهء طبقات و گروه‌هاى آن دوران كاملا روشن نشده بود . لذا وقوع آشوبها و بحرانهاى غير قابل توضيح و ظالمانه ، در دوران خلافت امير المؤمنين عليه السلام امرى طبيعى بوده است . 136 - اگر جامعه اى را كه على بن ابي طالب در آن زمامدارى نموده است نمايندهء كامل همهء جوامع بشر معرفى كنيم . با كمال تأسف بايد گفت : جوامع بشريت از عهدهء آزمايش الهى بر نيامده است 141 - امير المؤمنين عليه السلام در برابر آن جامعهء طوفانى و پر از ضد و نقيض كه اكثريت مردم آن را غوطه وران در جهل و خودكامگى و سست عنصرى تشكيل مىدادند ، خود را نباخته بود . 144 - امير المؤمنين ( ع ) مىتوانست همهء ناگواريها و نابسامانىهاى دوران خود را با روش ماكياولى ( هدف وسيله را توجيه مىكند ) مرتفع بسازد ، اگر او چنين مىكرد ، ديگر